Ba tháng đầu không cần bồi dưỡng, chỉ cần ăn đều bữa và đủ bốn nhóm chất. Cách đong khẩu phần bằng chính bàn tay mình, áp dụng được cả khi ăn ngoài, và sự thật về sữa bầu.
ThS.BS.CKII Mai Thị Phương · 17 năm sản phụ khoa · Cập nhật 27/08/2026
Vừa báo tin có bầu là cả nhà đổi cách nấu ăn. Bữa nào cũng phải có món bổ. Mẹ chồng mua thêm sữa bầu. Ai gặp cũng nhắc: ráng ăn cho con.
Trong khi đó mẹ đang nghén, nhìn thức ăn đã thấy sợ, và cảm thấy mình có lỗi vì không ăn nổi.
Câu đầu tiên của bác sĩ Mai Phương về giai đoạn này có lẽ sẽ làm cả nhà bất ngờ:
"Ba tháng đầu mọi người không cần phải quá bồi dưỡng. Ăn như bình thường thôi, tại vì em bé nó chút xíu, bằng đầu ngón tay thôi. Mình ăn như vậy là vô cơ thể của mẹ thôi."
Ăn nhiều trong giai đoạn này không đi vào con. Nó chỉ dẫn tới hai việc: mẹ khó kiểm soát cân nặng, và khó kiểm soát đường huyết.
Chữ quan trọng là đều bữa, không phải nhiều bữa hay bữa to.
Bác sĩ Mai Phương kể chính bác hồi chưa có con cũng ăn ngẫu hứng, bận thì bỏ bữa luôn. Nhưng có bầu rồi thì không bỏ bữa nữa. Không phải ăn nhiều hơn, mà là ăn đúng giờ và không để trống bữa nào.
Với mẹ đang nghén, điều này còn dễ thực hiện hơn là ráng ăn nhiều: chia nhỏ ra, ăn được ít nhưng không bỏ bữa.
Nghén nặng tới mức không ăn uống được gì thì đó lại là chuyện khác, mẹ đừng ráng chịu, đọc Nghén nặng khi nào nguy hiểm.
Bác sĩ Mai Phương chọn cách này thay vì bắt mẹ tính calo, và bác nói thẳng lý do:
"Cái gì phức tạp quá thì mọi người sẽ không áp dụng. Bản thân bác Phương cũng vậy thôi."
Điểm hay của cách đong này: dùng bàn tay của chính mình, không phải bàn tay người khác. Người to có bàn tay to nên ăn phần to, người nhỏ có bàn tay nhỏ nên ăn phần nhỏ. Khẩu phần tự động vừa vặn với cơ thể mẹ mà không cần cân đo gì.
| Nhóm | Đong bằng | Cụ thể |
|---|---|---|
| Rau | 1 bàn tay bụm đầy | Bụm rau đầy lòng bàn tay |
| Đạm | Bằng lòng bàn tay, dày bằng bề dày bàn tay | Miếng thịt hoặc cá cỡ lòng bàn tay |
| Tinh bột | 1 nắm tay | Bằng một nắm cơm |
| Chất béo | 1 ngón tay cái | Khoảng 5 tới 10 hạt mỗi lần |
Nhu cầu nhiều hơn thì tăng lượng nhưng giữ nguyên tỉ lệ, chứ không tăng riêng một nhóm.
Về các loại hạt, bác sĩ nhắc tới óc chó: hơi khó ăn nhưng giàu omega, lành, có chất xơ. Ngoài ra có hạt điều, hạt macca, hạt chia, hạt é. Một lưu ý nhỏ mà nhiều mẹ bỏ qua: uống nước hạt é hay hạt chia thì đừng bỏ nhiều đường, không thì phần đường lấn hết phần lợi.
Đây là điểm bác sĩ Mai Phương nhấn mạnh, vì rất nhiều mẹ đi làm cả ngày và không thể nấu ba bữa ở nhà:
"Bác Phương chỉ mọi người ra ngoài ăn vẫn được, chứ không phải nhất thiết ai cũng phải chuẩn bị bữa ăn trong nhà."
Ví dụ mẹ đi ăn phở:
Vậy là đủ nguyên tắc bàn tay, ngay tại một tô phở ngoài quán.
Tinh bột thì đừng quá sợ. Mẹo bác sĩ đưa ra: tra "thực phẩm có chỉ số đường huyết thấp và trung bình", nhóm tinh bột đó mẹ hoàn toàn ăn được.
Trái cây thì không phải muốn ăn bao nhiêu cũng được. Đây là chỗ nhiều mẹ chủ quan nhất, vì trái cây được mặc định là lành:
"Đường trong trái cây nó cũng là đường. Cuối cùng chuyển hoá cũng là glucose vào trong máu, nó cũng gây tăng đường huyết và cũng gây rối loạn chuyển hoá."
Ưu tiên trái cây chỉ số đường huyết thấp và trung bình. Nhưng thấp hay trung bình cũng không có nghĩa là ăn thả cửa.
Và bác sĩ nói thêm một câu để mẹ đừng tự ép mình quá:
"Mọi thứ đều có thể linh động được, chứ không phải lúc nào mình cũng là khúc gỗ, lúc nào cũng vô khuôn thì nó rất là căng thẳng. Lâu lâu mình có thể ăn thứ mình muốn hơi quá một chút, nhưng mấy ngày sau mình lại vô kỷ luật lại."
Đây là phần nhiều mẹ hay hỏi nhất, và câu trả lời làm không ít người bất ngờ:
"Thực sự là mình không cần phải uống sữa bầu. Nếu mẹ ăn uống bình thường được, mẹ tăng cân bình thường và em bé phát triển tốt thì không cần uống sữa bầu. Tại vì chế độ ăn mình không có thiếu chất đâu."
Vậy sữa bầu phù hợp với ai?
Nhưng kể cả hai trường hợp này, bác sĩ nói cũng không bắt buộc. Mẹ hoàn toàn có thể uống sữa tươi không đường hoặc ít đường.
"Cứ có bầu là mặc định phải đi uống sữa bầu, đó là cách người ta truyền thông thôi. Và việc uống sữa bầu không đúng cách nhiều khi còn làm cho các mẹ bị rối loạn đường huyết nữa."
Tiểu đường thai kỳ hiện là một rối loạn chuyển hoá rất phổ biến trong thai kỳ. Và nó không kết thúc khi mẹ sinh xong: một tỉ lệ mẹ từng bị tiểu đường thai kỳ sẽ trở thành tiểu đường thật sự về sau.
Điều quan trọng là bác sĩ nói rất rõ để các mẹ đừng hoảng, vì có ba việc cụ thể làm được:
Ba việc trên đều nằm trong tầm tay mẹ, và đó mới là điều bài này muốn mẹ mang theo.
Bác sĩ Mai Phương nói rõ thứ tự ưu tiên:
"Giai đoạn sau sinh nuôi con trong vòng một năm đầu thì em bé cần mình. Mình không cần phải quá để ý về thon dáng hay cân nặng đâu, cái đó mình sẽ làm sau."
Nhưng có một việc làm được ngay từ lúc mang thai:
"Nếu mọi người kiểm soát chế độ ăn như bác hướng dẫn, cân nặng tăng một cách vừa phải và hợp lý, thì việc trở lại cân nặng sau sinh cũng nhanh chóng thôi. Đừng để tăng cân mất kiểm soát, lúc đấy tích mỡ rất nhiều, sau này rất khó xuống."
Mẹ muốn biết con số tăng cân hợp lý của riêng mình, đọc Bà bầu tăng bao nhiêu cân là đủ.
Mẹ có thể chụp lại bữa ăn vài ngày rồi mang theo lần khám tới. Nhìn bữa ăn thật của mẹ thì dễ góp ý hơn nhiều so với hỏi chung chung.
Phòng khám Sản Phụ khoa Mai Phương 174 Lê Văn Quới, Phường Bình Trị Đông, TP. Hồ Chí Minh
Hai cách đặt lịch:
Giờ mở cửa: Thứ Hai đến Chủ Nhật, 8:00-21:00. Mở cả Thứ Bảy và Chủ Nhật, mở tới 21 giờ, nên mẹ đi làm giờ hành chính vẫn khám được sau giờ tan sở.
Nội dung bài lấy từ buổi chia sẻ kiến thức cho mẹ bầu của Phòng khám Sản Phụ khoa Mai Phương, chủ đề "Lộ trình khám thai: ba tháng đầu", do ThS.BS.CKII Mai Thị Phương trực tiếp chia sẻ ngày 26/08/2026.
Những chỗ buổi chia sẻ không nêu rõ, hoặc con số cần bác sĩ duyệt lại trước khi phát ra công khai, bài để nguyên thành nhãn chờ xác nhận thay vì lấp bằng suy đoán.
Cố vấn và kiểm duyệt chuyên môn: ThS.BS.CKII Mai Thị Phương, bác sĩ sản phụ khoa, 17 năm kinh nghiệm, nguyên bác sĩ Bệnh viện Hùng Vương, Founder Phòng khám Sản Phụ khoa Mai Phương. Chứng chỉ hành nghề số 0016893/HCM-CCHN.
Biên tập: Đội ngũ nội dung Phòng khám Sản Phụ khoa Mai Phương. Xuất bản: 27/08/2026. Cập nhật: 27/08/2026.
Miễn trừ trách nhiệm: Nội dung bài viết mang tính cung cấp thông tin, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Mẹ không tự ý dùng thuốc, tăng liều, giảm liều hay ngưng thuốc khi chưa có ý kiến của bác sĩ đang theo dõi thai kỳ. Có dấu hiệu bất thường, mẹ liên hệ cơ sở y tế gần nhất.
Căn cứ: Điều 9 khoản 1 và khoản 2 Nghị định 342/2025, nội dung quảng cáo dịch vụ khám bệnh chữa bệnh phải có tên, địa chỉ, số giấy phép hoạt động, thời gian hoạt động của cơ sở, và phạm vi hoạt động chuyên môn đã được phê duyệt. Nguồn:
IPS/LUẬT KINH DOANH/wiki/khai-niem/quang-cao-nganh-hang-nhay-cam.md
Không cần. Em bé giai đoạn này mới bằng đầu ngón tay, ăn nhiều thì phần lớn vào cơ thể mẹ chứ không vào con, và dẫn tới khó kiểm soát cân nặng cùng đường huyết. Nguyên tắc của ba tháng đầu là ăn bình thường nhưng phải đều bữa, không bỏ bữa.
Là cách đong khẩu phần bằng chính bàn tay mình: rau một bàn tay bụm đầy, đạm bằng lòng bàn tay và dày bằng bề dày bàn tay, tinh bột một nắm tay, chất béo một ngón tay cái tương đương 5 tới 10 hạt. Người to ăn phần to, người nhỏ ăn phần nhỏ nên khẩu phần tự động vừa vặn.
Không bắt buộc. Nếu mẹ ăn uống bình thường được, tăng cân bình thường và em bé phát triển tốt thì không cần uống sữa bầu. Sữa bầu phù hợp hơn với mẹ nhẹ cân trước khi mang thai hoặc mẹ có em bé hơi nhỏ, nhưng kể cả vậy cũng có thể thay bằng sữa tươi không đường hoặc ít đường.
Không. Đường trong trái cây cuối cùng cũng chuyển hoá thành glucose vào máu, cũng gây tăng đường huyết và rối loạn chuyển hoá. Nên ưu tiên trái cây có chỉ số đường huyết thấp và trung bình, nhưng thấp hay trung bình cũng không có nghĩa là ăn thả cửa.
Được. Ví dụ đi ăn phở thì xin thêm một đĩa giá và một đĩa rau, bớt lại phần bánh phở, mua thêm một chút thịt nếu thấy phần đạm ít. Không nhất thiết ai cũng phải chuẩn bị bữa ăn tại nhà.
